KRAJ - Samorządy terytorialne z różną zasobnością

A A A

Napisano dnia: 2026-07-29 10:57:03

(Inf. zewn.). Czasopismo "Wspólnota" już kolejny raz sporządziło ranking dochodów samorządów terytorialnych w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Zamożność określana jako per capita, to miara, która oblicza wartość produktu krajowego brutto przypadającego na jednego mieszkańca kraju. Jest to wskaźnik, który pozwala ocenić poziom życia oraz zamożność społeczeństwa. Oblicza się go poprzez podzielenie całkowitego PKB przez liczbę ludności - można przeczytać m.in. w internecie.

Jak pisze "Wspólnota": Rok 2025 poprawił kondycję finansową większości samorządów, lecz nie przyniósł przetasowania w rankingu zamożności. Mimo wejścia w życie nowej ustawy o dochodach JST liderzy poszczególnych kategorii utrzymali pozycje, a większe zmiany nastąpiły dopiero w dalszej części zestawień.

Realne dochody samorządów wzrosły w 2025 r. o około 4 proc., a po wyłączeniu dotacji celowych – o 5 proc. Spadek zanotowało tylko 2,5 proc. jednostek. Wyjątkiem były województwa, gdzie wystąpiła stagnacja, a w ujęciu realnym niewielkie pogorszenie. W gminach i miastach na prawach powiatu poprawa oznaczała jednak głównie powrót do poziomu dochodów z lat 2019 – 2021 po zapaści z lat 2022 – 2023.

Reforma zwiększyła znaczenie udziałów w PIT i CIT, dzięki czemu korzystniej wyglądały szeroko rozumiane dochody własne. Nie odwróciła jednak spadku znaczenia dochodów własnych w ścisłym rozumieniu w strukturze budżetów. Wyraźnie wzrosła nadwyżka operacyjna gmin i powiatów, natomiast w miastach na prawach powiatu nadal pozostaje ona znacznie poniżej poziomu z 2018 r.

Wydatki inwestycyjne były drugimi najwyższymi w historii, po rekordowym 2023 r. Najmocniej wzrosły w województwach oraz miastach na prawach powiatu. Ożywieniu sprzyjał większy napływ środków unijnych, w tym funduszy z KPO, choć w cenach stałych inwestycje pozostawały niższe niż w latach 2018 – 2020. Zadłużenie JST realnie nie wzrosło, a w większości kategorii nawet nieznacznie spadło.

Ranking zamożności oparto na dochodach własnych i subwencjach w przeliczeniu na mieszkańca, bez dotacji celowych, które mogłyby sztucznie poprawić pozycję jednostki wskutek jednorazowej inwestycji. W żadnej kategorii JST lider się nie zmienił. Jeśli chodzi o awanse, to największe zanotowały m.in. województwa lubuskie i podlaskie, powiaty sejneński, zawierciański i elbląski oraz Jastrzębie-Zdrój, Przemyśl, Włocławek i Suwałki. Najmocniej spadły zaś m.in. województwo pomorskie, powiaty nyski, słubicki i garwoliński oraz Skierniewice, Częstochowa i Chorzów.

Warto pamiętać, że sam dochód na mieszkańca nie pokazuje pełnej sytuacji JST. Koszty świadczenia usług są wyższe w jednostkach rozległych i słabo zaludnionych, a niższe tam, gdzie działa efekt skali. Uwzględnienie potrzeb wydatkowych pogorszyłoby pozycję wielu samorządów z regionów o rozproszonej sieci osadniczej, natomiast poprawiłoby wyniki jednostek z obszarów bardziej zurbanizowanych.

Reforma poprawiła więc bieżącą sytuację finansową JST i pobudziła inwestycje, ale nie zmieniła zasadniczo mapy zamożności ani nie rozwiązała wszystkich problemów finansowych samorządów".

A jak ta zamożność wygląda na naszym terenie?